Τα ξωκλήσια της Αμοργού

Στο νησί της Αμοργού, όπως και στα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων, θα βρείτε εκατοντάδες εκκλησίες και ξωκλήσια. Μία πεζοπορική εφαρμογή, περιλαμβάνει φωτογραφίες και περιγραφές ήδη από 66 από αυτές, ενώ μόνο η Χώρα έχει περίπου 30 ναούς, από τους οποίους οι περισσότεροι είναι ιδιόκτητοι. Οι περισσότερες στη Χώρα φέρουν επιγραφές ανακαινίσεως, όπως ο άλλοτε ενοριακός δισυπόστατος ναός των Αγίων Πάντων, το 1644, οι μονόχωρες εκκλησίες των Αγίων Αποστόλων το 1689, του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στα ριζά του Κάστρου στα Βορεινά, Μετόχι έως το 1619 της ομώνυμης Μονής της Πάτμου, της Αγίας Θεοδοσίας, το 1767, κοντά στην Απάνω Λόζα, και άλλες.

Αρχιτεκτονική

Από την πρωτοβυζαντινή και βυζαντινή περίοδο σώζονται ελάχιστα δείγματα, υπάρχουν πολλές από το 17^ο, 18^ο και 19^ο αιώνα και οι περισσότερες ανήκουν στον 20^ο αιώνα. Το κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η απλότητα. Τα ξωκλήσια είναι κυρίως μικροί, μονόχωροι ναοί, με κεραμοσκεπές. Ο θόλος, σε αντίθεση με άλλες εκκλησίες των Κυκλάδων, έχει κατασκευαστεί από πλατιές πλάκες σε δύο επίπεδα. Η τελική κατασκευή ασβεστώνεται, όπως και το υπόλοιπο κτίσμα. Πολλές φορές, ως υλικά, χρησιμοποιήθηκαν τμήματα από ερείπια αρχαίων ναών, επάνω στους οποίους χτίστηκαν.

Σημαντικότερα ξωκλήσια

• Άγιος Γεώργιος, στο Κάστρο στη Χώρα. Είναι το πρώτο πράγμα που συναντάς καθώς μπαίνεις στο κάστρο, αφού λειτουργεί ως είσοδος.
• Παναγία Ελεούσα ή Κυρά Λεούσα. Βρίσκεται κάτω από το κάστρο της Χώρας. Θεωρείται πως κτίστηκε στους βυζαντινούς χρόνους. Ήταν η πρώτη μητρόπολη και εικάζεται ότι φιλοξένησε την εικόνα της Παναγίας. Στο τέμπλο έχει ενδιαφέρουσες εικόνες της κρητικής σχολής, από τις οποίες ξεχωρίζει η Παναγία Γλυκοφιλούσα.
• Άγιος Γεώργιος Βαλσαμίτης. Είναι πιθανότατα παλαιοχριστιανική βασιλική. Όμως ενδείξεις, όπως η ύπαρξη πηγής στο εσωτερικό του μεταγενέστερου ναού, υπονοούν ότι στο ίδιο σημείο προϋπήρχε αρχαίο ιερό με χαρακτήρα υδρομαντείου. Το 1967, μετά από απόφαση της Μητρόπολης Θήρας, Αμοργού και Νήσων, κλείστηκε με τσιμέντο το σημείο απ’ όπου υπήρχε πρόσβαση στην πηγή. Μέχρι τους βυζαντινούς χρόνους αποτελούσε αυτόνομη μονή και στη συνέχεια έγινε μετόχι της Μονής της Χοζοβιώτισσας. Η πρόσβαση γίνεται από το μονοπάτι “Βαλσαμίτης”.
• Αγία Άννα, κοντά στην μοναστήρι της Χοζοβιώτισσας (περίπου στο 1,5km). Βρίσκεται στην ομώνυμη παραλία, την πιο διάσημη του νησιού, αφού εκεί γυρίστηκαν σκηνές της ταινίας “Απέραντο Γαλάζιο” του Luc Besson.
• Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος. Ο μονόχωρος ναΐσκος βρίσκεται στην κρημνώδη περιοχή των Καψάλων, κτισμένος μέσα σε κτήμα με λιγοστές ελιές, ανάμεσα σε ερειπωμένα κτίσματα και βράχια. Φέρει τοιχογραφίες που χρονολογούνται γύρω στα 1700. Από τις παραστάσεις ξεχωρίζουν, στο ιερό, η Θυσία του Αβραάμ, ο Ενταφιασμός του Κυρίου και η Δευτέρα Παρουσία, και στον κυρίως ναό, ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και σκηνές από τον βίο του. Είναι παλιό Μετόχι της Ιεράς Μονής της Χοζοβιώτισσας. Η πρόσβαση γίνεται από το μονοπάτι “Παλιά Στράτα”.
• Παναγία η Θεοσκέπαστη, κοντά στο ξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου. Το ενδιαφέρον, εδώ, είναι ότι έχει κτιστεί μέσα σε βραχώδη προεξοχή. Η πρόσβαση γίνεται από το μονοπάτι “Παλιά Στράτα”. Προσπερνώντας την είσοδο της Μονής της Χοζοβιώτισσας, συνεχίζετε βόρεια και καταλήγετε σε διάσελο, απ’ όπου ένας μικρός χωµατόδροµος οδηγεί στο ναό.
• Αγία Τριάδα Λαγκάδας. Χτίστηκε μέσα σε μια σπηλιά, σε απότομο βράχο, κατά την διάρκεια των χρόνων της πειρατείας. Τότε την χρησιμοποιούσαν οι κάτοικοι της περιοχής σαν περιστασιακή κρυψώνα. Η πρόσβαση στον ναό γίνεται μέσω ενός μονοπατιού, το οποίο αποτελείται από εξήντα πέντε σκαλοπάτια.
• Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος. Είναι χτισμένος επάνω σε αρχαίο ναό, τμήματα του οποίου είναι ακόμα εμφανή (εντοιχισμένο αρχαιολογικό υλικό, αρχαίες επιγραφές, καθώς και αρχιτεκτονικά μέλη ρωμαϊκών και παλαιοχριστιανικών χρόνων). Σύμφωνα με την παράδοση, το παρεκκλήσιο αποκαλείται «δουλωμένη εκκλησία» καθώς για μεγάλο χρονικό διάστημα είχε διακοπεί η χρήση του για λατρευτικούς σκοπούς. Η πρόσβαση γίνεται από το μονοπάτι “Παν”.
• Ναός του Σταυρού στο βουνό Κρίκελο. Συνεχίζοντας το μονοπάτι “Παν”, μετά τον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο, φτάνετε στο ναό του Σταυρού, σε ένα από τα πιο δύσβατα σημεία της Αμοργού.
• Άγιος Νικόλαος, στο Καμάρι της Κάτω Μεριάς. Θεωρείται κτίσμα του 12^ου-13^ου αιώνα. Αποτελείται από τρία μονόχωρα κτίσματα. Στο βόρειο κλίτος έχει προστεθεί θολωτό κτίσμα, του ιδίου περίπου μήκους με το κλίτος, χωρίς ημικυλινδρική αψίδα, ενώ στη συνέχεια του νότιου κλίτους ερειπωμένο κελί και στη συνέχεια δύο ακόμα κελιά. Στη δυτική όψη του ναού υπάρχει πλακόστρωτη αυλή, που εδράζεται πάνω σε λείψανα ελαιοτριβείου ή κελιών. Η πρόσβαση γίνεται από το μονοπάτι “Μελανία”.
• Παναγία του Πολίτη. Αυτό το ξωκλήσι θα το βρείτε οδηγώντας στον επαρχιακό δρόμο Καταπόλων – Μαύρης Μύτης, λίγο πριν την Καλοφάνα. Βρίσκεται δίπλα στα ερείπια μιας παλαιοχρηστιανικής βασιλικής. Και σε αυτή την περίπτωση, τμήματα από τα ερείπια χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του ναού.
• Άγιοι Σαράντα. Είναι μετά τις Λεύκες και δίπλα στο χείμαρρο του Βαρμά, ο οποίος διασχίζει τη κοιλάδα. Περικλείει μέλη αρχαίου ναού και στοιχεία παλαιοχριστιανικής και βυζαντινής τέχνης.
• Παναγία Καστριανή. Δίχωρο, καμαροσκέπαστο ξωκλήσι, κτισμένο ανάμεσα στα αρχαιολογικά κατάλοιπα στο Καστρί, την ακρόπολη της αρχαίας Αρκεσίνης. Υπάρχουν πολυάριθμα μικρά πετρόκτιστα σπιτάκια, τα οποία χρησίμευαν για τη διαμονή των πιστών που προσέρχονταν κατά τις ημέρες εορτασμού της.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν όλα τα ξωκλήσια του νησιού είτε βρίσκονται μέσα σε οικισμούς είτε στην ερημιά, σε λαγκάδια, λόφους ή ακρωτήρια.

Η Αμοργός αποτελεί έναν μοναδικό προορισμό για θρησκευτικό τουρισμό, καθώς είναι πλούσια σε εκκλησίες και ξωκλήσια, με πιο χαρακτηριστική τη Μονή της Παναγίας της Χοζοβιώτισσας, που μαγνητίζει χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Το νησί διατηρεί ζωντανά τα θρησκευτικά του έθιμα και πανηγύρια, προσφέροντας μια αυθεντική πολιτισμική εμπειρία καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Για να απολαύσετε αυτή την πνευματική και πολιτιστική περιήγηση, κλείστε τη διαμονή σας στο Amorgos Villas, όπου θα βρείτε άνετα και φιλόξενα καταλύματα που συνδυάζουν ποιότητα και ζεστή φιλοξενία, ιδανικά για να εξερευνήσετε τις θρησκευτικές ομορφιές της Αμοργού και να ζήσετε μια αξέχαστη εμπειρία στο νησί.